De koude kant uitgesloten? Eén clausule blijkt vaak niet genoeg

Een echtpaar dacht de erfenis voor de schoonzoon te hebben afgeschermd. Bij nadere lezing bleek het testament alleen bescherming te bieden bij echtscheiding — niet bij overlijden.

Door mr. Buijze

In deze wekelijkse column schrijft mr. Buijze over testamenten die hij in zijn praktijk tegenkomt. De namen en bedragen zijn vanwege privacyoverwegingen fictief. De aangehaalde teksten uit de testamenten zijn authentiek en niet aangepast.

Een extra zorg

Op de eerste dinsdag van oktober 2026 ontving ik de heer en mevrouw A. Het echtpaar heeft drie kinderen en vijf kleinkinderen. Zoals veel mensen wilden zij hun testament laten beoordelen met het oog op erfbelasting en mogelijke gevolgen van de Wet langdurige zorg (Wlz). Daarnaast speelde een andere, gevoelige kwestie: de zogenoemde koude kant.

Hun schoonzoon Martijn had volgens het echtpaar schulden, problemen met de wet en gedrag dat de familie zorgen baarde. “In ons testament hebben wij Martijn onterfd en gaat alles alleen naar onze dochter,” zei mevrouw A. Zij wilden voorkomen dat hun vermogen uiteindelijk aan zijn schulden of uitgaven zou opgaan. Inmiddels waren er bovendien kleinkinderen, en die hoefden wat hen betreft niet al op hun achttiende vrij over een grote erfenis te kunnen beschikken.

Bescherming bij scheiding, niet bij overlijden

Ik vroeg het testament erbij en las de bepalingen door. Daaruit bleek dat wat de dochter uit de nalatenschap zou ontvangen, bij een eventuele echtscheiding niet met Martijn hoefde te worden gedeeld. Maar voor de situatie waarin de dochter na haar ouders zou overlijden, bood het testament niet de bescherming die het echtpaar voor ogen had.

“Nee hoor, hij krijgt helemaal niets. Dat heeft onze notaris voor ons opgenomen,” reageerde mevrouw A. Helaas moest ik hen teleurstellen. Het testament bevatte uitsluitend een uitsluitingsclausule voor een echtscheiding en geen regeling die voorkwam dat het vermogen na het overlijden van hun dochter bij haar partner terecht zou komen.

Als de dochter zou overlijden, zou haar vermogen volgens de wet of haar eigen testament vererven aan haar partner en kinderen. Zij zouden ieder een aandeel kunnen krijgen, maar het beheer en de feitelijke beschikkingsmacht konden in belangrijke mate bij Martijn komen te liggen. Ook een latere nieuwe partner zou dan invloed kunnen hebben op wat er met het vermogen gebeurt.

Een tweetrapsmaking als extra slot

De mededeling kwam hard aan. Mevrouw A barstte in tranen uit; haar echtgenoot reageerde boos. Zij waren ervan overtuigd dat de “koude kant” volledig was uitgesloten. Ik legde uit dat de bestaande clausule alleen bescherming bood bij een eventuele echtscheiding. Om hun bredere wens juridisch vorm te geven, zou daarnaast een tweetrapsmaking moeten worden opgenomen. Juist de combinatie van beide regelingen kan voorkomen dat de schoonzoon uiteindelijk uit de nalatenschap verkrijgt.

“Neem dat dan op, dan zijn we klaar,” zei het echtpaar. Maar ook daarmee was het dossier nog niet rond.

Minderjarige kleinkinderen vragen extra bescherming

Zolang de kleinkinderen minderjarig zijn, is na het overlijden van hun moeder Martijn in beginsel de overblijvende gezaghebbende ouder. Het vermogen behoort weliswaar aan de kinderen toe, maar hij voert het beheer totdat zij meerderjarig zijn. Om het geërfde vermogen in die periode beter te beschermen, kan in het testament een testamentair beschermingsbewind worden ingesteld.

Toen de heer A vroeg wat er nog meer mis kon gaan, wees ik op het ouderlijk vruchtgenot. In bepaalde omstandigheden komen de vruchten van het vermogen van minderjarige kinderen — zoals rente — toe aan de ouder die het gezag uitoefent. Ook dat kan in het testament worden uitgesloten.

Het echtpaar besloot het volledige pakket te laten opnemen: een uitsluitingsclausule, een tweetrapsmaking, testamentair beschermingsbewind en uitsluiting van het ouderlijk vruchtgenot. Zo kon hun wens om de koude kant zo volledig mogelijk buiten de erfenis te houden, zorgvuldig worden uitgewerkt.

De les

Een testament kan vertrouwd klinkende woorden bevatten en toch iets anders regelen dan de erflater veronderstelt. Wie specifieke personen wil uitsluiten of minderjarige erfgenamen wil beschermen, doet er daarom goed aan niet alleen naar de tekst, maar vooral naar de juridische uitwerking in verschillende levensscenario’s te laten kijken.